Chiều 17/7, tại L'Art Gallery, Lotte Mall West Lake Hanoi, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam khai mạc triển lãm nghệ thuật đương đại Thể Lạ (The Alien Self).

Tham dự có Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà; đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, nghệ sĩ và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật.

Diễn ra từ ngày 18-25/7/2026, triển lãm với chủ đề “Văn hóa, đạo đức và sáng tạo trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)” nằm trong chuỗi các hoạt động thuộc khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa.

Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh: Triển lãm không chỉ giới thiệu các thực hành nghệ thuật đương đại ứng dụng AI, mà còn hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo, học tập, nghiên cứu và đời sống - Đồng thời, đây là diễn đàn kết nối giữa chuyên gia, nghệ sĩ, doanh nghiệp, giảng viên, sinh viên và những người quan tâm đến AI, qua đó thúc đẩy các hợp tác thiết thực trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Đặc biệt, triển lãm đặt trọng tâm vào việc sử dụng AI một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm, bảo đảm phù hợp với các giá trị văn hóa, bản sắc dân tộc và chuẩn mực đạo đức, pháp luật; góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong kỷ nguyên số.

Chia sẻ tại buổi lễ, ông Jonathan Walace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết: “Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng học hỏi nhiều hơn từ tri thức, văn hóa và sự sáng tạo của con người, chúng ta đặt câu hỏi về những khía cạnh mà máy móc không thể thay thế con người và làm thế nào để đảm bảo rằng tiến bộ công nghệ tiếp tục phục vụ con người và xã hội. Là cơ quan đầu tiên của Liên Hợp Quốc thiết lập khuôn khổ chuẩn mực toàn cầu về đạo đức của trí tuệ nhân tạo, UNESCO tin rằng văn hóa và sự sáng tạo phải đóng vai trò thiết yếu trong việc định hình tương lai của các công nghệ này”.

Thể Lạ là hành trình khám phá mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh công nghệ ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống sáng tạo. Thông qua các tác phẩm sắp đặt đa phương tiện, triển lãm đặt ra góc nhìn về cách AI có thể trở thành công cụ đồng hành, mở rộng năng lực của con người khi được sử dụng một cách có ý thức, có trách nhiệm và mang tính phản biện.

Khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng định hình việc sáng tạo, sản xuất và tiếp cận văn hóa, những cơ hội mới xuất hiện nhưng đồng thời cũng đặt ra các câu hỏi quan trọng liên quan đến đạo đức, quyền tác giả, sự đa dạng văn hóa và tương lai của công việc sáng tạo. Theo Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức của Trí tuệ Nhân tạo (2021), thúc đẩy sự tham gia có hiểu biết của công chúng và các cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong việc sử dụng các công nghệ mới trong lĩnh vực văn hóa ngày càng trở nên cần thiết.  

Với sự tham gia của bốn nghệ sĩ trẻ: Nguyễn Trà Giang (Gydient), Võ Hải Yến (YenJii), Trần Đàm An (Antransax) và Nguyễn Phan Thảo Đan (Danestla), triển lãm mang đến bốn lối tiếp cận khác nhau, cùng tạo nên một không gian đối thoại đa chiều về con người, công nghệ và thế giới đương đại thông qua hội họa, sắp đặt, hình ảnh và âm thanh.

Toàn bộ không gian triển lãm với diện tích hơn 860m² tại L’Art Gallery tại tầng 1, sảnh văn phòng Lotte Mall West Lake Hanoi, được xây dựng theo bốn giai đoạn mô phỏng quá trình AI tiếp nhận và xử lý dữ liệu con người: Nhận diện → Phân loại → Mã hoá → Tái tạo. Đây cũng là hành trình để người xem nhìn lại cách bản sắc cá nhân được hình thành, phản chiếu và phát triển trong kỷ nguyên số.

Phòng 1: Nhận diện (Nghệ sĩ: Gydient)

Không gian đầu tiên tái hiện văn phòng làm việc của Gydient - một giám đốc thiết kế sinh sống và làm việc tại Berlin. Bàn làm việc, màn hình máy tính và những tư liệu sáng tạo đưa người xem bước vào môi trường nơi AI xuất hiện như một cộng sự, học từ cách con người tư duy, viết và sáng tạo để hỗ trợ mở rộng khả năng làm việc.

Đây là bước Nhận diện - Giai đoạn AI tiếp nhận những dữ liệu đầu vào do con người tạo ra. Tác phẩm nhấn mạnh rằng giá trị của AI không nằm ở việc thay thế con người, mà ở khả năng hỗ trợ khi con người hiểu rõ mục tiêu, tư duy và định hướng sáng tạo của chính mình. Đồng thời, tác phẩm cũng đặt ra câu hỏi về việc duy trì năng lực tư duy độc lập và quyền làm chủ công nghệ trong quá trình ứng dụng AI.

Phòng 2: Phân loại (Nghệ sĩ: Yến Jii)

Từ những hình ảnh, thông tin và dấu vết được chia sẻ trên các nền tảng số, mỗi cá nhân dần hình thành nhiều “phiên bản” khác nhau của chính mình trong không gian mạng. Các dữ liệu này liên tục được AI tiếp nhận, phân tích và sắp xếp, tạo nên bước Phân loại.

Tác phẩm của Yến Jii lấy hình tượng một khuôn mặt lớn đặt ở trung tâm, đại diện cho con người thật, được bao quanh bởi nhiều bản thể nhỏ hơn - biểu tượng cho những danh tính số hình thành từ dữ liệu và tương tác trực tuyến. Qua đó, nghệ sĩ gợi mở cách mỗi cá nhân có thể chủ động xây dựng hình ảnh của mình trong môi trường số, đồng thời duy trì sự nhất quán giữa bản sắc thật và những biểu hiện trên không gian mạng.

Phòng 3: Mã hóa (Nghệ sĩ: Antransax)

Ở không gian thứ ba, cảm xúc, ký ức và trải nghiệm cá nhân được chuyển hoá thành ngôn ngữ mà máy có thể tiếp nhận và xử lý. Đây là giai đoạn Mã hoá - Khi những yếu tố rất con người được biểu đạt dưới dạng dữ liệu.

Trong tác phẩm của An Trần, cảm xúc hoá thành âm thanh, ký ức hóa thành nhân vật, con người được “dịch” sang ngôn ngữ của máy. “Quái” tượng trưng cho những khả năng mới được khám phá trong quá trình tương tác với công nghệ; “Nhân” là phần cốt lõi của bản sắc con người luôn được gìn giữ. Không gian âm nhạc đa giác quan tạo nên trải nghiệm sinh động, phản ánh sự cộng hưởng giữa sáng tạo nghệ thuật và công nghệ trong bối cảnh AI ngày càng trở thành một phần của đời sống.

Phòng 4: Tái tạo (Nghệ sĩ: Danestla)

Không gian cuối cùng khép lại hành trình bằng giai đoạn Tái tạo. Nếu trước đây chiếc gương phản chiếu hình ảnh hiện tại, thì ngày nay công nghệ AI thông qua những màn hình kĩ thuật số giúp con người hình dung và thử nghiệm những phiên bản mới của chính mình.

Tác phẩm trung tâm là một mặt gương lơ lửng trên mặt nước. Hình ảnh này tượng trưng cho sự cân bằng giữa thiên nhiên, con người và công nghệ. Qua đó, nghệ sĩ gửi gắm thông điệp rằng AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng với tinh thần trách nhiệm, tôn trọng con người và môi trường, để công nghệ trở thành phương tiện hỗ trợ con người khám phá, phát triển và hoàn thiện bản thân.

Khép lại hành trình qua bốn không gian, Thể Lạ không chỉ giới thiệu những cách tiếp cận nghệ thuật đương đại với trí tuệ nhân tạo, mà còn mở ra cuộc đối thoại về vai trò của con người trong kỷ nguyên số. Qua đó khẳng định rằng: Khi được sử dụng một cách chủ động, có hiểu biết và có trách nhiệm, AI không thay thế con người mà trở thành công cụ góp phần mở rộng năng lực sáng tạo, làm phong phú bản sắc cá nhân và thúc đẩy những giá trị tích cực cho xã hội. Trong một không gian nghệ thuật cởi mở, công chúng không chỉ quan sát tác phẩm, mà còn có thể bước vào những cuộc trò chuyện cùng nghệ sĩ, lắng nghe câu chuyện phía sau quá trình sáng tạo và tự tìm thấy góc nhìn của riêng mình.

Sự kiện mong muốn tạo ra một nền tảng dễ tiếp cận cho các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, những người làm việc trong lĩnh vực công nghệ, sinh viên và công chúng để suy ngẫm về danh tính, về cơ hội và thách thức do AI mang lại, đồng thời khuyến khích sự tham gia có ý nghĩa của giới trẻ trong việc định hình tương lai của các hệ sinh thái văn hóa và sáng tạo.

Tiếp nối thành công của sự kiện, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức các hoạt động Toạ đàm trao đổi về thúc đẩy văn hoá, đạo đức và sáng tạo trong sử dụng trí tuệ nhân tạo  AI, bao gồm các vấn đề liên quan đến quản trị văn hóa, quyền tác giả và thực hành sáng tạo đương đại.... Sự kiện góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chia sẻ kiến thức, xu hướng và ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu, kinh doanh và đời sống, đặc biệt trong các hoạt động sáng tạo trên nguồn lực văn hoá; Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng sáng tạo trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo bảo đảm phù hợp với các giá trị văn hoá, chuẩn mực đạo đức và pháp luật./.